Wyrok KIO 198/16 z 29 lutego 2016

2 Zamawiający – Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w Bydgoszczy – prowadzi na podstawie ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (Dz.U.2015.2164 j.t.) – dalej: Pzp lub Ustawa; postępowanie w celu zawarcia umowy ramowej na „Wykonanie archeologicznych badań wykopaliskowych na stanowiskach archeologicznych kolidujących z planowaną do budowy drogą ekspresową S-5 na odcinku Nowe Marzy – Bydgoszcz – granica województwa kujawsko-pomorskiego i wielkopolskiego wraz z opracowaniem wyników badań”. W prowadzonym postępowaniu Zamawiający stosuje odpowiednio przepisy dotyczące udzielenia zamówienia w trybie przetargu nieograniczonego.

Wartość zamówienia przekracza kwoty określone w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 11 ust. 8 ustawy Pzp.

Ogłoszenie o zamówieniu zostało opublikowane w Dzienniku Urzędowym UE w dniu 10 listopada 2015 r., pod nr: 2015/S 217-396260.

W dniu 5 lutego 2016 r. Zamawiający zawiadomił, że w prowadzonym w celu zawarcia umowy ramowej postępowaniu, jako najkorzystniejsze zostały wybrane oferty następujących wykonawców:

1. oferta nr 4 złożona przez wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia: 1) KSAR s.c. W.S., Anna Stróżewska – Słaboń, ul. Dworska 67, 32-045 Wola Kalinowska, 2) Pracownia Archeologiczna i Archeobotaniczna A.W., ul.

Konińska 12, 62-650 Skulsk;

1. oferta nr 1 złożona przez wykonawcę K.B. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą K.B. ARTEFAKT - Firma Archeologiczna, ul. Rolna 63, 97-500 Radomsko;
2. oferta nr 2 złożona przez wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia: 1) A.W. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą A.W. „TESTA” Pracownia Archeologiczna, ul. Maksyma Gorkiego 37 lok. 25, 92-524 Łódź, 2) Weronika Bujnowicz – Zgodzińska prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą Pracownia archeologiczna „GRANDOR” Weronika Bujnowicz – Zgodzińska, ul.

Jabłoniowa 17 lok. 12, 91-496 Łódź;

1. oferta nr 6 złożona przez wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenia zamówienia: 1) Fundacja Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, ul.

Rubież 46, 61-612 Poznań, 2) APB THOR Sp. z o.o., ul. Reymonta 21, 62-200 Gniezno.

W dniu 15 lutego 2016 r. Odwołujący – wykonawcy wspólnie ubiegający się o udzielenie zamówienia: 1) I.K. prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą „Antropolis

3 I.K.” ul. Główna 19A, 55-220 Jelcz-Laskowice, 2) P.W. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą „P.W. Pracownia Archeologiczno-Konserwatorska Archeoplan”, ul. Do Wilgi 20/5, 30-419 Kraków – wniósł do Prezesa Krajowej Izby Odwoławczej odwołanie wobec czynności i zaniechań Zamawiającego, zarzucając naruszenie:

1. art. 7 ust. 1 ustawy Pzp poprzez prowadzenie postępowania z naruszeniem zasady zachowania uczciwej konkurencji oraz równego traktowania wykonawców;
2. art. 7 ust. 3 ustawy Pzp poprzez udzielenie zamówienia wykonawcom z naruszeniem przepisów ustawy Pzp;
3. c) art. 7 ust. 1 w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 4 ustawy Pzp poprzez zaniechanie odrzucenia ofert następujących Wykonawców: - Wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia: Pracownia Archeologiczna i Architektoniczna A.W. ul. Konińska 12, 62 - 560 Skulsk oraz KSAR s.c. W.S., A S-S. ul. Dworska 67, 32 - 045 Wola Kalinowska, zwanego dalej "Konsorcjum KSAR", - Firma Archeologiczna ARTEFAKT K.B. ul. Rolna 63, 97 - 500 Radomsko, zwanego dalej "ARTEFAKT", - Wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia: A.W. "Testa" Pracownia Archeologiczna ul. Maksyma Gorkiego 37 lok. 25, 92 - 524 Łódź oraz

Pracownia Archeologiczna "Grandor" Weronika Bujanowicz - Zgodzińska ul.

Jabłoniowa 17/12, 91 - 496 Łódź, zwanego dalej "Konsorcjum Testa", pomimo tego, iż oferty przez nich złożone zawierały rażąco niską cenę w stosunku do przedmiotu zamówienia;

1. art. 90 ust. 3 ustawy Pzp poprzez zaniechanie odrzucenia ofert Wykonawców:

Konsorcjum KSAR, ARTEFAKT oraz Konsorcjum Testa, którzy nie złożyli wystarczających wyjaśnień, a dodatkowo wyjaśnienia te potwierdzają, że oferta zawiera rażąco niską cenę w stosunku do przedmiotu zamówienia;

1. art. 91 ust. 1 ustawy Pzp przez zaniechanie czynności wyboru jako najkorzystniejszej oferty Odwołującego.

Na podstawie powyższych zarzutów Odwołujący wniósł o uwzględnienie odwołania i nakazanie Zamawiającemu:

1. unieważnienia czynności polegającej na wyborze ofert Wykonawców: Konsorcjum KSAR, ARTEFAKT oraz Konsorcjum Testa jako ofert najkorzystniejszych,
2. powtórzenia czynności oceny ofert oraz wyboru ofert najkorzystniejszych,

4

1. odrzucenia ofert Wykonawców: Konsorcjum KSAR, ARTEFAKT oraz Konsorcjum Testa jako zawierających rażąco niską cenę,
2. wyboru oferty Odwołującego jako oferty najkorzystniejszej i podpisania z Odwołującym umowy ramowej.

W uzasadnieniu odwołania w pierwszej kolejności Odwołujący podniósł, że Zamawiający przygotował wzór formularza cenowego (Formularz 2.1. stanowiący załącznik do SIWZ), w którym nakazał podać stawkę netto za jednostkę normatywną dotyczącą tylko jednego elementu rozliczenia: "Ratownicze archeologiczne badania wykopaliskowe (badania terenowe łącznie z pracami ziemnymi i geodezyjnymi) wraz z opracowaniem wyników badań wykopaliskowych". Dodatkowo w formularzu należało wskazać wartość netto i brutto w odniesieniu do całego zadania stanowiącego przedmiot zamówienia.

Przed otwarciem ofert Zamawiający poinformował Wykonawców, iż zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia kwotę w wysokości 14 038 267,76 zł brutto.

Cena oferty Konsorcjum KSAR wyniosła 6 897 061,99 zł brutto, stawka za jednostkę normatywną 3,39 zł netto, Cena oferty Wykonawcy ARTEFAKT wyniosła 7 059 824,51 zł brutto, stawka za jednostkę normatywną 3,47 zł netto, Cena oferty Wykonawcy Konsorcjum Testa wyniosła 7 100 515,14 zł, stawka za jednostkę normatywną 3,49 zł netto, Jak wynika z zestawienia ofert, ceny ofert w tym postępowaniu to przedział wartości od 6 897 061,99 zł brutto zł do 16 255 907,17 zł brutto.

Oferty wyżej wskazanych trzech Wykonawców, tj. Konsorcjum KSAR, ARTEFAKT oraz Konsorcjum Testa, przekroczyły wartość procentową, o której mowa w art. 90 ust 1 ustawy Pzp, w stosunku do średniej arytmetycznej cen wszystkich złożonych w postępowaniu ofert dla tego zadania, jak również próg 30 % w stosunku do podanej przez Zamawiającego wartości zamówienia.

Zamawiający w dniu 22 stycznia 2016 r. w celu ustalenia, czy oferty Wykonawców Konsorcjum KSAR, ARTEFAKT oraz Konsorcjum Testa zawierają rażąco niską cenę w stosunku do przedmiotu zamówienia, wezwał wspomnianych Wykonawców do złożenia w trybie art: 90 Ust. 1 ustawy Pzp wyjaśnień dotyczących elementów oferty mających wpływ na wysokość ceny. Po otrzymaniu wyjaśnień, Zamawiający w dniu 5 lutego 2016 r. dokonał wyboru ofert Wykonawców: Konsorcjum KSAR, ARTEFAKT oraz Konsorcjum Testa jako najkorzystniejszych.

5 Odwołujący wskazał, iż wybór w/w ofert stoi w sprzeczności z przepisami ustawy Prawo zamówień publicznych, a oferty te winny podlegać odrzuceniu. Odwołujący zarzucił, że Zamawiający dopuścił się naruszenia art. 7 ust. 1 w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 4 ustawy Pzp oraz art. 90 ust. 3 ustawy Pzp poprzez zaniechanie odrzucenia ofert Wykonawców:

Konsorcjum KSAR, ARTEFAKT oraz Konsorcjum Testa, pomimo tego, iż oferty złożone przez tych Wykonawców zawierały rażąco niską cenę w stosunku do przedmiotu zamówienia. Dodatkowo, wymienieni wyżej Wykonawcy na wezwanie Zamawiającego nie uczynili zadość wynikającemu z art. 90 ust. 2 ustawy Pzp obowiązkowi wykazania, że ich oferta nie zawiera rażąco niskiej ceny, bowiem złożyli wyjaśnienia, z których wynika, iż oferowana przez Wykonawców cena jest rażąco niska w stosunku do przedmiotu zamówienia.

Zgodnie z normą art. 90 ust. 1 ustawy Pzp za ofertę z rażąco niską ceną można uznać ofertę z ceną niewiarygodną, nierealistyczną w porównaniu do cen rynkowych podobnych zamówień. Oznacza to cenę znacząco odbiegającą od cen przyjętych, wskazującą na fakt realizacji zamówienia poniżej kosztów wytworzenia usługi, dostawy, roboty budowlanej. Przyczyną wyraźnie niższej ceny od innych ofert może być albo świadome działanie Wykonawcy albo nierzetelność kalkulacji Wykonawcy, co grozi nienależytym wykonaniem lub niewykonaniem zamówienia w przyszłości.

W odniesieniu do oferty wykonawcy Konsorcjum KSAR:

Odwołujący podniósł, że Wykonawca ten w wyjaśnieniach złożonych na wezwanie Zamawiającego nie wypełnił ciążącego na min obowiązku, o którym mowa w art. 90 ust. 2 ustawy Pzp.

Zgodnie z tym artykułem obowiązek wykazania, że oferta nie zawiera rażąco niskiej ceny, spoczywa na wykonawcy. Wraz z wprowadzeniem tej zasady ciężar dowodu jednoznacznie przeniesiono na wykonawcę, który złożył ofertę, co do której zachodzi podejrzenie, że zawiera rażąco niską cenę.

Odwołujący argumentował, że Konsorcjum KSAR w złożonych na wezwanie Zamawiającego wyjaśnieniach z dnia 28 stycznia 2016 r. nie zawarł żadnej kalkulacji własnej oferty, z której wynikałoby na jaką kwotę wycenił poszczególne elementy mające wpływ na obliczenie ceny ofertowej. Pomimo takiego obowiązku, Konsorcjum KSAR nie ujawniło żadnych kosztów, które winny składać się na wykonanie zadania. Rolą Wykonawcy było ujawnienie wysokości wszelkich kosztów, jakie zostały przyjęte w cenie ofertowej, a także uzasadnienie dlaczego skalkulowano je w takim wymiarze. Informacji takich próżno szukać w złożonych wyjaśnieniach. Konsorcjum KSAR w powoływanym piśmie z dnia 28 stycznia 2016 r. dokonało jedynie opisu przyczyn, z powodu których zaproponowana w ofercie cena

6 mogła zostać oszacowana na tak korzystnym poziomie. Tymczasem brak kalkulacji nie może być zastąpiony jedynie przez ogólne i nie poparte żadnymi dowodami twierdzenia Wykonawcy, jakoby posiada on sprzyjające warunki do zaproponowania niezwykle atrakcyjnej ceny.

Odwołujący podkreślił, że zgonie z ugruntowaną linią orzecznictwa działanie takie należy uznać za niespełniające ciążącego na Wykonawcy obowiązku wykazania, iż zaoferowana cena nie jest rażąco niska. Na podstawie tak sporządzonych wyjaśnień Zamawiający bowiem nie jest w stanie zweryfikować rzetelności dokonanego przez Konsorcjum KSAR obliczenia ceny. Odwołujący odwołał się do wyroków Krajowej Izby Odwoławczej z dnia 18 marca 2015 r. (sygn. akt KIO 439/15); z dnia 25 lutego 2014 r. (sygn. akt KIO 239/14); z dnia 13 października 2014 r. (sygn. akt KIO 2031/14).

Ponadto, Odwołujący odnosząc się szczegółowo do informacji zawartej w wyjaśnieniach złożonych przez Konsorcjum KSAR, wskazał, że:

W punkcie 1 i 2 wyjaśnień Konsorcjum KSAR podnosi, iż realizuje inne zamówienie w związku z obwodnicą Inowrocławia i z tego powodu nie będzie ponosić kosztów zarówno noclegowo-bazowych, sprzętowych, jak również osobowych przy wykonywaniu przedmiotowego zamówienia. Z tak przekazanej informacji można wysnuć wniosek, iż Wykonawca ten tak duże zamówienie, jakim jest obecny przetarg (obejmujący zakresem powierzchnię do badań wielkości 2143,5 arów oraz przewidujący umowę z Zamawiającym na okres 4 lat), zostanie wykonany "przy okazji" innego zamówienia, bez ponoszenia w tym względzie żadnych kosztów pracowniczych (zapłata za czas pracy), sprzętowych (zużycie sprzętu oraz wydłużenie okresu wynajmu w razie takiej potrzeby) oraz noclegowo-bazowych (dłuższy czas przebywania pracowników na bazie z powodu zwiększenia zakresu prac).

Wykonawca następnie podnosi, iż inwestycja jest w niewielkiej odległości od Inowrocławia zatem z łatwością można będzie przerzucić sprzęt oraz wykorzystać posiadane zasoby ludzkie do prac na S5. Zauważyć należy, że z Inowrocławia do miejscowości Nowe Marzy (koniec inwestycji na wschodzie) jest ok. 100 km (ponad godzina drogi), natomiast do

granicy województw wielkopolskiego i kujawsko-pomorskiego (na zachodnim krańcu inwestycji) ponad 50 km (prawie godzina drogi), co w żaden sposób nie pozwoli uniknąć kosztów związanych z "przerzucaniem" sprzętu oraz zasobów ludzkich.

W punkcie 3 swoich wyjaśnień Konsorcjum KSAR powołuje się na uprzywilejowaną sytuację posiadania doświadczenia zdobytego w tym rejonie, jak również dysponowania doświadczonymi osobami, które ze względu na długą współpracę wykonają dla niego usługi po cenach niższych niż rynkowe. Jednocześnie, poza ogólnikowym stwierdzeniem, Wykonawca ten nie wyjaśnia, w jaki sposób powyższe okoliczności miałyby przekładać się

7 na zaoferowaną cenę. Wykonawca ten nie załącza również żadnych dowodów na powołaną okoliczność. Odwołujący przywołał w tym miejscu wyrok KIO z dnia 27 sierpnia 2014 r. (sygn. akt KIO 1680/14), podnosząc, iż wymiernie nieprzeliczalne na korzystniejszą cenę oferty jest: "np. doświadczenie pracowników, doświadczenie na rynku lokalnym, czy przy realizacji innego odcinka właśnie tej inwestycji. Z zasady bowiem pracownicy doświadczeni, właśnie ze względu na swoją wiedzę i doświadczenie, oczekują wyższego wynagrodzenia niż początkujący." Odwołujący wskazał także na wyrok KIO z dnia 7 lipca 201r., (sygn. akt KIO 1287/14).

W pkt. 4 i 5 swoich wyjaśnień Konsorcjum KSAR uzasadnia swoje oszczędności tym, iż samo wykona część prac (badania archeobotaniczne). Należy jednak zauważyć, iż w piśmie Wykonawcy nie wspomniano o innych kosztownych badaniach, jak np. badania C14, archeozoologia, TLC etc. Dodatkowo, Konsorcjum KSAR nie wspomina również o amortyzacji sprzętu do badań.

W pkt. 6 pisma Wykonawca powołuje się na korzystną sytuację w zakresie wykonywania prac ziemnych. W piśmie jednak nie zamieszczono wyliczeń pracochłonności ręcznego odhumusowania (które nie zostało wspomniane), jak również mechanicznego jedyna informacja to taka, że Wykonawca ten dysponować będzie koparko-ładowarką za kwotę 4000 zł na rok., a drugą koparko-ładowarkę planuje zakupić, w związku z czym nie będzie ponosić kosztów wynajmu sprzętu. Odwołujący podniósł, że opisany sprzęt jest niewystarczający, zbyt mały do tego typu zadania. Wykonawca nie wyjaśnia, czy planuje kupić koparkę nową czy używaną, ale koszt zakupu sprzętu jest znaczny. W piśmie nie wspomniano również o amortyzacji sprzętu, paliwie oraz jego ubezpieczeniu. Dodatkowo podana cena wynajmu koparko - ładowarki w kwocie 4.000 zł/rok jest nierealistyczna, bowiem daję w przeliczeniu na 1 dzień kwotę 10,96 zł, co stanowi sumę kilkadziesiąt razy niższą od funkcjonujących na rynku.

W pkt. 8 wyjaśnień Konsorcjum KSAR wspomina o posiadanym sprzęcie i pojazdach.

W piśmie nie zwraca się jednak uwagi na fakt, iż do pracy pojazdów i sprzętu niezbędna jest kadra pracownicza.

W pkt. 9 pisma Wykonawca, w celu wykazania, iż zaproponował realne i rynkowe stawki, powołuje się na inne postępowania w tym rejonie, które były realizowane/zrealizowane za podobne stawki.

W ocenie Odwołującego, wyżej powołany argument nie może być przekonujący z kilku względów. Po pierwsze, ceny oferowane w innych postępowaniach również mogą być rażąco niskie. Nie gwarantuje tego nawet późniejsze należyte wykonanie zamówienia (które mogło zostać, wykonane ze znaczną stratą). Po drugie, w takiej branży jak badania

8 archeologiczne, trudno jest o naprawdę porównywalne postępowania. A udowodnienie, że są porównywalne spoczywa na Wykonawcy, który się na nie powołuje. W wyjaśnieniach Konsorcjum KSAR próżno jednak szukać informacji na temat porównywalności powołanych postępowań. Odwołujący przywołał w tym miejscu wyrok KIO z dnia 25 lipca 2014 r. (sygn. akt KIO 1427/14).

Reasumując, wystosowane przez Konsorcjum KSAR, wyjaśnienia zawierają jedynie ogólnikowe stwierdzenia nie poparte żadną kalkulacją kosztów, ani stosownymi dowodami.

Odwołujący wskazał następnie, że zgodnie z art. 90 ust. 3 ustawy Pzp Zamawiający odrzuca ofertę wykonawcy, który nie złożył wyjaśnień lub jeżeli dokonana ocena wyjaśnień wraz z dostarczonymi dowodami potwierdza, że oferta zawiera rażąco niską cenę w stosunku do przedmiotu zamówienia.

Z racji tego, iż wyjaśnienia Konsorcjum KSAR same w sobie nie są przekonujące, dla

swej wiarygodności winny zostać poparte odpowiednimi dowodami. Na podobnym stanowisku stoi również orzecznictwo, w szczególności w wyroku KIO z dnia 21 sierpnia 2013 r. (sygn. akt KIO 1904/13).

W rezultacie należy stwierdzić, iż wyjaśnienia złożone przez Konsorcjum KSAR nie są wystarczające do tego, by Zamawiający mógł stwierdzić, iż oferowana cena jest ceną rynkową (pozwalającą na osiągnięcie zysku) oraz daje gwarancję należytego wykonania zamówienia Dodatkowo, ogólnikowość i nierealność powoływanych przez Wykonawcę Konsorcjum KSAR okoliczności wskazuje, iż oferowana przez tego wykonawcę cena jest rażąco niska.

W odniesieniu do oferty Wykonawcy ARTEFAKT:

Odwołujący zarzucił, że zaoferowana przez tego Wykonawcę cena nie uwzględnia wszystkich kosztów realizacji przedmiotu zamówienia, wskazane koszty są znacznie odbiegające od cen rynkowych i niewiarygodne, a przyjęte założenia nie uwzględniają specyfiki i warunków realizacji zamówienia. W rezultacie cena ofertowa jest ceną nierealną, nie gwarantującą należytego wykonania zamówienia, zatem jest cena rażąco niską w stosunku do przedmiotu zamówienia.

Dodatkowo, przedłożone przez Wykonawcę ARTEFAKT wyjaśnienia z racji tego, iż są nieprzekonujące, dla swej wiarygodności winny zostać poparte odpowiednimi dowodami.

Tymczasem do kalkulacji zaprezentowanej przez tego Wykonawcę nie dołączono żadnych dowodów. Na podobnym stanowisku stoi również orzecznictwo, w szczególności w wyroku KIO z dnia 21 sierpnia 2013 r. (sygn. akt KIO 1904/13).

9 Odnosząc się w sposób szczegółowy do wyjaśnień Wykonawcy ARTEFAKT z dnia 28 stycznia 2016 r. w zakresie elementów oferty mających wpływ na wysokość zaoferowanej ceny, Odwołujący sformułował następujące zarzuty:

1. Wykonawca dokonał kalkulacji biorąc do wyliczeń jedynie wynagrodzenie dla 8 kierowników badań. Tymczasem w zapisach SIWZ Zamawiający wymagał dysponowaniem kadrą 10 - ciu kierowników, którzy będą uczestniczyć w wykonaniu zamówienia (Rozdział I pkt. 7.2. ppkt. 3) b) SIWZ). W rezultacie przyjęcie do kalkulacji kierowników w liczbie 8 stanowi niedopuszczalną modyfikację Zapisów SIWZ oraz znacznie zaniża koszt wykonania zamówienia.
2. Przyjęte do kalkulacji wynagrodzenie przewidziane dla geomorfologa w kwocie 2900 zł brutto na okres 4 lat daję sumę 725 zł na rok. Dodatkowo, Wykonawca ARTEFAKT podaje (pkt.2 wyjaśnień), iż w tej cenie geomorfolog wykona dla niego opracowanie geomorfologiczne. Zgodnie z panującymi stawkami na rynku, tak niskie wynagrodzenie wiązać się może jedynie z jednokrotną wizytą na stanowisku, nie zaś cyklicznymi wizytami w okresie 4 lat. Wynagrodzenie w takiej wysokości należy uznać za nierealne, Wykonawca nie przedłożył żadnego dowodu na powyższą okoliczność.
3. Przyjęte do kalkulacji wynagrodzenie przewidziane dla antropologa w kwocie 2900 zł brutto na okres 4 lat daje sumę 725 zł brutto za rok. Wynagrodzenie w takiej wysokości' należy uznać za nierealne, a to w szczególności w kontekście przywoływanego przez Wykonawcę cmentarzyska w Markowicach 12 gdzie znaleziono ok. 300 grobów. Zgodnie z panującymi stawkami na rynku, tak niskie wynagrodzenie wiązać się może jedynie z jednokrotną wizytą na stanowisku, nie zaś stałą obecnością w trakcie prąc na cmentarzyskach. Do tego Wykonawca przekonuje (pkt.2 wyjaśnień), że w tej cenie antropolog wykona dla niego opracowanie szczątków ludzkich. Tymczasem stawki rynkowe za opracowanie jednego grobu ciałopalnego przez antropologa to koszt około 200 - 300 zł.
4. Przyjęte do kalkulacji wynagrodzenie przewidziane dla konsultanta badań w kwocie 2000 zł brutto na okres 4 lat daje sumę 500 zł brutto za rok. Wynagrodzenie w takiej wysokości należy uznać za niewiarygodne, tym bardziej mając na uwadze fakt, iż konsultant to osoba posiadająca tytuł co najmniej dr habilitowanego. Zgodnie z obowiązującymi stawkami na rynku koszt jednorazowej konsultacji to około 1000 zł.
5. Zakładana przez Wykonawcę ekipa 80 osób pracujących fizycznie jest niewystarczająca dla realizacji zamówienia (Wykonawca założył pracę dla 8 ekip, z których każda będzie dysponować 10 - cioma pracownikami pracującymi fizycznie).

10

Zgodne z polskimi normami budowlanymi KNR 2-01, jedna osoba wykonująca długotrwałą fizyczną pracę, może przemieścić 2-3m3 ziemi w ciągu jednego dnia pracy.

Tego rodzaju miernik został również zaakceptowany w wyrokach KIO, a to wyroku z dnia 13 września 2013 r. (sygn. akt 2089/13, 2108/13) oraz wyroku z dnia 13 sierpnia 2014 r. (sygn. akt 1508/14, 1519/14, 1520/14, 1551/14). Przy założeniu przyjętym przez Wykonawcę ARTEFAKT, iż prace będą prowadzone przez 120 dni (wliczając w to soboty i niedziele), jak również zatrudniając mieszkańców pobliskich miejscowości (a więc osoby niewyspecjalizowane w pracy fizycznej podczas archeologicznych badań wykopaliskowych), należy uznać, że osoby te będą w stanie przemieścić nie więcej niż 2,5m3 ziemi dziennie.

Zatem grupa 80 pracowników fizycznych w ciągu 120 dni będzie w stanie przemieścić jedynie 24 000 m3 ziemi. Podczas gdy przykładowo, jedynie w zakresie robót związanych z podczyszczeniem powierzchni stanowiska oraz eksploracją średnich mas ziemi obliczonych na podstawie szacunków modyfikatorowych Zamawiającego (załącznik zawierający obliczenie mas ziemi, którą należy przemieścić w niniejszym postępowaniu w załączeniu) koniecznym będzie przemieścić 26 171,35 m3 ziemi, nie wliczając w to bardzo czasochłonnego odhumusowywania ręcznego, który również jest wymagany w SIWZ.

1. Wykonawcy ARTEFAKT należy zarzucić nieprawidłowe oszacowanie wartości odhumusowania, stanowiącego jeden z największych kosztów, istotnie wpływającego na końcową cenę ofertową. Mianowicie, Wykonawca ten wycenił Całość obszaru metodą odhumusowania mechanicznego, a jedynie 100 arów (mniej niż 5% całości) uwzględnił w stawkach za odhumusowanie ręczne (które jest znacznie droższe niż mechaniczne).

Tymczasem Zamawiający w pkt. IV.3) Opisu Przedmiotu Zamówienia zobowiązał Wykonawcę do prowadzenia odhumusowania ręcznego na każdym stanowisku archeologicznym. Zastosowanie maszyn do eksploracji wykopów, w celu zdjęcia nakładu humusu lub uzyskania przekrojów przez stratyfikacje stanowiska jest dopuszczalne, jedynie wtedy, gdy znajdzie to uzasadnienie oraz pod warunkiem uzyskania zgody od Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Koszt odhumusowania 1 ha mechanicznie (koparkami), a 1 ha ręcznie (przy pomocy łopat) to kwoty bardzo odmienne.

Dodatkowo przyjęcie przez Wykonawcę ARTEFAKT kosztów za odhumusowanie ręczne jedynie w stosunku do 100 arów nie znajduje uzasadnienia w żadnym zapisie OPZ.

Wykonawca nie wziął pod uwagę, że zgodnie załącznikiem 2 do OPZ miał on obowiązek wyceny ręcznego odhumusowania stanowisk Święte 16, Bożenkowo 44, Bożenkowo 43, Ostrowiec 23, Ostrowiec 22, Ostrowiec 21, które maja powierzchnię 122 arów. Stanowiska te

11 znajdują się na obszarach leśnych (zrąb leśny). Ich modyfikator glebowy - F3 zobowiązuje Wykonawcę, Zgodnie z załącznikiem nr 2 do zarządzenia nr 7 Generalnego dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 23 marca 2009 r. do ręcznego odhumusowania ich powierzchni.

Rezygnacja z ręcznego odhumusowania pozostałych powierzchni (bez modyfikatora F3) musi być, zgodnie z pkt. IV.3 OPZ, poprzedzona wydaniem zgody Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, zaś Zamawiający nie wspomina o tym, iż na cele kalkulacji cenowej dopuszczalne jest założenie, iż Wykonawca taką zgodę uzyska, a tym bardziej na praktycznie całą powierzchnie terenu prac.

W zakresie samego ręcznego odhumusowania (100 arów), które przyjął Wykonawca ARTEFAKT, należy dodać, iż jego koszt został przez tego Wykonawcę skalkulowany błędnie, nie uwzględnia on bowiem polskich norm budowlanych KNR 2-01. Przyjmuje się, (co zostało potwierdzone powołanymi w pkt. 5 wyrokami KIO), że jedna osoba przy długotrwałej pracy jest w stanie przemieścić 2-3 m3 ziemi dziennie. Zakładając miąszość warstwy próchniczej na 0,3 m łatwo policzyć, że na 1 ha ziemi zalega 30003 ziemi, której przemieszczenie wymagać będzie przy optymistycznym założeniu 1000 roboczodni, a więc grupie 20 osób zajęłoby to 50 dni. Przy zaproponowanej przez Wykonawcę stawce 9,6 złoty za godzinę pracy i 8 godzinnym dniu pracy koszt ręcznego odhumusowania powierzchni 1 ha wynosi 76 800 złotych (z podatkiem). Tymczasem Wykonawca ARTEFAKT koszt ręcznego odhumusowania skalkulował na poziomie 30 720 złotych (z podatkiem), co należy uznać za wielkość niewiarygodną.

1. W zakresie rekultywacji terenu Zamawiający żądał zagęszczenia dołów po obiektach.

Naruszanie struktur podłoża podczas wykonywania wykopów, spowoduje dodatkowe

koszty związane z zagęszczeniem negatywów po obiektach. Wykonawca nie wycenił tego rodzaju prac, a był do tego zobowiązany.

1. Wykonawca w swojej kalkulacji nie zakłada żadnych kosztów w stosunku do „niezbędnego” sprzętu do prowadzenia prac (łopaty szpadle, szpachelki, pędzelki, haczki, niwelatory, teodolit, łaty itp.). Wydaje się to błędne, gdyż sprzęt się zużywa czy też psuje, szczególnie sprzęt wykopowy.
2. Koszt zabezpieczenia terenu policzony został jedynie w kwocie 77 zł netto łącznie na 53 stanowisk, co daje zaledwie 1,45 zł na zabezpieczenie pojedynczego stanowiska.

Kwota ta jest nierzeczywista, nie może bowiem obejmować takich kosztów jak koszt pracy niezbędnej do zabezpieczenia stanowisk, koszt doglądania stanowisk czy koszt palików.

1. Brak kosztu odnoszącego się do zabezpieczenia wykopów przed chronionymi gatunkami zwierząt.

12

1. Wykonawca ARTEFAKT preferuje mało profesjonalne metody umożliwiające wydostanie się zwierząt z wykopów poprzez wyprofilowanie wykopów i dołów po obiektach. Niemniej Wykonawca ten nie przewiduje żadnych kosztów związanych z pracą, jaką należy włożyć w wyprofilowanie wykopów. Dodatkowo, Wykonawca nie uwzględnia kosztu materiałów (deski, kołki, folia odgradzająca) niezbędnych do zabezpieczenia wykopów przed wpadaniem zwierząt.
2. Brak kosztów odnoszących się do uzyskania niezbędnych decyzji na niszczenie gatunków chronionych, siedlisk chronionych i siedlisk gatunków chronionych.
3. Brak kosztów odnośnie uzyskania niezbędnych decyzji na chwytanie i przenoszenie gatunków chronionych.
4. Wykonawca wspomina, iż dozór stanowisk wykona samodzielnie, jednakże zdaje się nie zauważać, iż zadanie to wiązać się musi z chociażby minimalnym kosztem paliwa, amortyzacji itp. Dodatkowo, należy poddać w wątpliwość realność/możliwość samodzielnego wykonania tak znacznego zakresu obowiązków przez jedną osobę.

Wykonawca wspomina bowiem, iż oprócz dozoru wykona również obowiązki kierownika badań, przygotuje dokumentację odbiorową i sprawozdania z badań, jak również opracowanie wyników badań itd.

1. Podany w wyjaśnieniach koszt odwodnienia stanowisk to zaledwie 800 zł netto dla 53 stanowisk i 120 dni pracy. W rezultacie otrzymuje się zaledwie 15 złotych na stanowisko w ciągu 4 miesięcy zakładanych prac. Jest to bardzo niski, wręcz nierealny koszt.
2. Jedyny koszt przygotowania dokumentacji odbiorowej dla 53 stanowisk archeologicznych i sprawozdań końcowych to według Wykonawcy ARTEFAKT koszt wydruków w formacie A3, 4 ryzy papieru, i tusz do drukarki (por. poniżej). Podczas gdy zgodnie z załącznikiem nr 3 do Zarządzenia nr 7 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 23 marca 2009 r., sprawozdanie winno zawierać takie elementy jak:
3. sprawozdanie z badań zawierające dane z poniższej listy; a) nazwiska autorów sprawozdania b) tekst: - informacje ogólne o stanowisku (dane „metrykalne” stanowiska [w tym obszar AZP i związana z tym numeracja oraz współrzędne], kiedy odkryte, dane o stanowisku przed podjęciem wykopalisk, skład zespołu badawczego, termin badań, zastosowane metody, położenie stanowiska, zbadana powierzchnia, stratygrafia

13 pionowa i stan zachowania, ilość i rodzaj obiektów, ich chronologia, ogólna ilość materiałów ruchomych w podziale na podstawowe kategorie), - charakterystyka kolejnych faz zasiedlenia (ilość i rodzaj obiektów, charakterystyka najważniejszych wraz z odniesieniem do ich fotografii), - aktualna karta stanowiska i wnioski konserwatorskie, c) tabele: - ogólna charakterystyka funkcji zbadanych obiektów w rozbiciu na fazy

zasiedlenia, - charakterystyka form i rozmiarów obiektów nieruchomych, - wykaz zawartości obiektów, d) ryciny: - mapa lokalizacji stanowiska w skali 1:5 000 z zaznaczonym zasięgiem stanowiska i lokalizacją wykopów, - plan warstwicowy stanowisku z zaznaczoną siatką wytopów zgodnie z zastosowanym podziałem (np, hektary, odcinki) i numeracją, - rozplanowanie obiektów w skali 1:200 (zarys wszystkich obiektów przedstawiony realistycznie), wykonany w częściach odpowiednio do zastosowanego podziału na hektary, odcinki, itp. - fotografie wybranych obiektów (ilustrujące nie mniej niż 5% zarejestrowanych obiektów), - rysunki i fotografie reprezentatywnych zabytków, a dokumentacja odbiorowa winna zawierać takie elementy jak:

1. 4. STANDARDOWA DOKUMENTACJA ODBIORU PRAC
2. dokumentacja graficzna: a) plan w skali 1:1000 pokazujący zasięg stanowiska, ewentualny podział stanowiska na sektory (lub hektary itp.), granice powierzchni już odebranych (każda oznaczona rozdzielnic z podaniem daty odbioru) om/, aktualnie oddawaną powierzchnię b) plan w skali 1:200 obrazujący aktualnie oddawaną powierzchnię wykopaliskową, z oznaczonymi i ponumerowanymi (zgodnie z dokumentacją połową) obiektami w następującej konwencji: - obiekty bardzo małe (obiekty o średnicy do 0,7 m) kółko o średni. 3 mm jednolity kolor

14 - wg legendy oznaczeń kulturowych - uwaga: legenda oznaczeń kulturowych będzie tworzona według upodobań autorów danej dokumentacji, ale musi być jednolita dla wszystkich odbiorów na danym stanowisku, - obiekty matę (obiekty o średnicy 0,71 - 2,5 m = powierzchnia w przekroju poziomym poniżej 5 tn kw) - kółko o średnicy 6 nim (jednolity kolor - wg legendy oznaczeń kulturowych), - obiekty duże (obiekty o średnicy 2,51 - 5,0 tn = powierzchnia w przekroju poziomym do 19,6 tn kw) - realistycznie (kreskowanie ukośne, kolor- wg legendy' oznaczeń kulturowych), - obiekty bardzo duże (obiekty o średnicy powyżej 5,1 m = powierzchnia w przekroju poziomym powyżej 20 m kw) - realistycznie (kreskowanie poziome, kolor wg legendy oznaczeń kulturowych), - warstwa kulturowa - realistycznie (oznaczenie zasięgu np. znakiem „ip” którego podstawa jest skierowana do wnętrza), - oznaczenia modyfikatorów kolorami dla poszczególnych arów, - opis da planu zawierający dane metrykalne stanowiska, datę odbioru oraz charakterystykę ilościową oddawanej powierzchni uwzględniająca efekty poprzednich odbiorów' (dane bieżące oraz sumaryczne dla całości prac) zgodnie z załączonym protokołem odbioru, c) dokumentacja fotograficzna (dostępna do wglądu w czasie odbioru ), - każdy ar, który jest przedmiotem odbioru, powinien być zilustrowany dwiema fotografiami (każda dla odrębnej połowy ara, ze sfotografowaną! tabliczką znamionową pozwalającą na jednoznaczną lokalizację na planie) przedstawiającymi widok stropów wszystkich obiektów przedstawianych na dokumentacji graficznej (jeśli obiekty były wyróżniane na kilku poziomach to odpowiednio powinna się zwiększyć liczba fotografii), - obiekty duże i bardzo duże oraz warstwa kulturowa powinny być zilustrowane także fotografiami ich. przekrojów pionowych, Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że koszt przygotowania dokumentacji odbiorowej i sprawozdania znacznie wykracza poza sam koszt wydruków i tuszy.

Wymaga on zaangażowania dużej ilości osób (to przede wszystkim koszt pisania

sprawozdania, robienia tabel zbiorczych, rysowania i fotografii zabytków, robienia planów, kwerendy archiwalnej, kart KEZA, itp.) i znacznie większych środków finansowych od skalkulowanych przez Wykonawcę 1248 złotych.

15

1. W zakresie samego tylko wydruku dokumentacji odbiorowej dla każdego z 53 stanowisk (licząc tylko i wyłącznie koszt dwóch odbiorów) i sprawozdań z badań, które winny być w ilości 4 egzemplarzy każdy, a więc w sumie 424 egzemplarze dokumentacji odbiorowej oraz 212 egzemplarzy sprawozdań, należy zauważyć, iż według Wykonawcy ARTEFAKT to koszt tylko 1000 zł za wydruki w formacie A3 + 48 zł na papier do drukarki i 200 zł na tusz do drukarki. Łącznie wszystko daje kwotę 1,96 zł na 1 komplet dokumentacji odbiorowej lub sprawozdanie (1248 : 53 stanowiska : 12 kompletów). Powyższe kwoty przedstawiają nierealny koszt wydruku takiej dokumentacji, tym bardziej zważywszy na rozbudowaną zawartość jaka winna się w niej znaleźć.

Wykonawca szacuje przy tym, że zużyje tylko 2000 stron papieru w formacie A4 na przygotowanie 636 egzemplarzy (dokumentacja odbiorowa i sprawozdania) z badań na 53 stanowiskach. Wychodzi średnio jedynie ok 3,15 strony na dokument (2000 :

53 stanowiska : 12 egzemplarzy dokumentów odbiorowych sprawozdania i dokumentacji odbiorowej, protokołów). Wyliczenia te pozostają całkowicie w oderwaniu od realnych potrzeb, co pozbawia je wiarygodności.

1. Kosztorys zupełnie nie uwzględnia kosztu 212 płyt CD oraz kosztu nagrania na nich sprawozdań.
2. Wykonawca przewiduje jedynie 25 000 zł netto na wykonanie konserwacji materiału zabytkowego (ceramika, skóry, żelazo). Jest to kwota nierealna zważywszy na fakt, iż będzie on pozyskany z 53 stanowisk, z powierzchni badawczej 2143,5 ara. Daje to zaledwie ok. 472 zł na konserwację zabytków z jednego stanowiska i ok. 11,66 zł na konserwację zabytków pozyskanych z jednego ara. Wyliczenia tego rodzaju znacznie odbiegają od rzeczywistości. Według Zamawiającego, na konserwację pozyskanych zabytków ruchomych (Załącznik nr 2 do Zarządzenia nr 7 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 23 marca 2009 r będącego Załącznikiem nr 4 do OPZ) winno się przeznaczać 10% wartości opracowania. W przypadku oferty Wykonawcy ARTEFAKT - 10 % wartości opracowania stanowić będzie kwotę 74 750,26zł. Tymczasem Wykonawca ten przeznaczył na ten cel jedynie 3,34 %.
3. Wykonawca przewidział zbyt małe środki (100 000 zł netto) na wykonanie analiz specjalistycznych (C14, dendrochronologię, palinologię, archeobotaniczne, datowanie TL, badania petrograficzne, analizy traselogiczne krzemieni i makroszczątków).

Zgodnie z przyjętymi standardami na powyższe analizy winno się przeznaczyć kwotę co najmniej 100 zł na 1 ara (na podobnym stanowisku oparły się wyroki KIO: wyrok z dnia 13 września 2013 r. (sygn. akt KIO 2089/13, 2108/13) oraz wyrok z dnia 13

16 sierpnia 2014 r. (sygn. akt KIO 1508/14, 1519/14, 1520/14, 1551/14). Na podstawie tak przyjętej stawki kwota zarezerwowana na analizy specjalistyczne winna wynosić co najmniej 214 350 zł netto.

1. Brak uwzględnienia kosztów mycia i podpisywania materiału zabytkowego (a to co najmniej praca dla dwóch osób przez 13 miesięcy).
2. Wykonawca nie przewiduje żadnych kosztów na wykonanie 53 opracowań stanowisk.

Wykonawca stwierdza, że wykona badania we własnym zakresie. Założenie takie jest nierealne, a to chociażby ze względu na obszerną zawartość opracowania.

Dokument taki winien zawierać takie elementy jak (za załącznikiem nr 3 do Zarządzenia nr 7 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 23 marca 2009 r., - załącznik nr 4 do OPZ):

II. OPRACOWANIA II. 1. ZAKRES PRAC REALIZOWANYCH PRZEZ WYKONAWCĘ:

1. plan warstwicowy stanowiska archeologicznego (\v skali I: 1000 lub dokładniejszy) z naniesioną siatką arową nawiązaną do państwowej sieci osnowy geodezyjnej wraz z uproszczonym zobrazowaniem rozplanowania obiektów i warstw;
2. graficzne przedstawienie rozplanowania obiektów i warstw z obszaru badań archeologicznych z zaznaczoną siatką i oznaczeniem ich chronologii w skali 1:200 lub dokładniejsze;
3. charakterystyka geomorfologiczna;
4. charakterystyka kulturowo-chronologiczna materiałów ruchomych;
5. charakterystyka form, rozmiarów, funkcji i chronologii obiektów nieruchomych;
6. wyróżnienie i charakterystyka faz zasiedlenia stanowiska;
7. w uzasadnionych przypadkach, za pisemną zgodą GDDKiA wydaną na wniosek wykonawcy, ekspertyzy przyrodnicze, fizykochemiczne lub historyczne, które będą stanowiły podstawę do uwzględnienia modyfikatora ilości ekspertyz;
8. ilustracje (rysunki i fotografie reprezentatywnych dla danego stanowiska obiektów nieruchomych i materiałów' zabytkowych);
9. archiwizacja danych w komputerowej bazie danych;
10. konserwacja i zabezpieczenie zbiorów (przekazanie zbiorów do muzeum lub innej jednostki organizacyjnej wskazanej w pozwoleniu na badania w formie wymaganej przez daną jednostkę - m.in. odpowiednie kartony, metryczki i karty katalogowe).

Zważywszy, że Wykonawca zadeklarował realizację zamówienia w ciągu 12 miesięcy od daty podpisania jednostkowej umowy na realizacje zamówienia, oraz fakt, iż

17 Wykonawca ten przewidział etap wykonania badań archeologicznych (prace terenowe) w ciągu 120 dni od dnia podpisania umowy (tj. 4 miesiące), to na wykonanie 53 opracowań Wykonawca będzie miał 8 miesięcy, a więc 240 dni. W rezultacie Wykonawca przewiduje, że na wykonanie jednego opracowania będzie potrzebować ok. 4,53 dnia, a wlicza się tu przecież takie czynności jak: digitalizacja danych wykonanie rysunków i fotografii zabytków, wybór fotografii, wykonanie i uwzględnię analiz, wykonanie analiz chronologicznych materiału ruchomego i nieruchomego pozyskanego w trakcie badań etc. Mając powyższe na uwadze, można z pewnością stwierdzić, iż jest to zadanie niewykonalne dla jednej osoby czy nawet niewielkiej grupy osób. W celu wykonania tego zadania zgodnie z wymogami Zamawiającego dla tak dużej powierzchni oraz liczby stanowisk niezbędnym byłoby zatrudnienie kilkudziesięciu osób.

Dodatkowo, nie bez znaczenia jest fakt, iż Wykonawca nie uwzględnia na tym etapie prac żadnych kosztów dla kierowników badań wykopaliskowych (np. uwzględniając koszt 3000 zł za miesiąc pracy z podatkiem x 10 osób x 8 miesięcy = 240 000 zł), którzy są, zgodnie z wydanym imiennym pozwoleniem, odpowiedzialni za wykonanie prac. Obowiązki kierowników badań w tym względzie szczegółowo regulują przepisy prawa, a mianowicie ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz Rozporządzenie Ministra Kultury z dn. 9 czerwca 2004 r. (Dz. U. Nr 150, Poz. 1579) w sprawie prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich, robót budowlanych, badań konserwatorskich i architektonicznych, a także innych działań przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków oraz badań archeologicznych i poszukiwań ukrytych lub porzuconych zabytków ruchomych, które traktują wszystkie etapy badania archeologicznego jako jedną czynność o charakterze naukowym. Decyzja administracyjna zezwalająca na wykonanie badań archeologicznych zawsze nakłada na kierownika badań wykonanie po etapie wykopaliskowym opracowania wyników wykopalisk (przykładowa decyzja w załączeniu).

Zgodnie z powołanymi przepisami nie można zlecić opracowania wyników badań archeologowi innemu niż ten, który wykonał badania wykopaliskowe (z wyjątkiem sytuacji nadzwyczajnych i losowych). W powyższej kwestii wypowiedziała się również Krajowa Izba Odwoławcza w wyroku z dnia 22 czerwca 2010 r. (sygn. akt KIO/UZP 1119/10) w związku z odwołaniem wykonawcy w przetargu organizowanym przez GDDKiA w Lublinie.

1. Podany przez Wykonawcę ARTEFAKT koszt przygotowania wersji papierowej opracowania (3000 zł) w twardej oprawie jest również nierealny. Sam koszt oprawy 212 egzemplarzy opracowań (53 stanowiska x 4 egzemplarze) to min. 2544 złote (ok.

12-15 zł za pojedynczą oprawę). Następnie koszt nadruku na twardą oprawę to ok.

18 212 złotych. Koszt 212 płyt CD/DVD to ok. 212 złotych. Do tego należy doliczyć

koszty wydruków wielkoformatowych planów stanowisk w liczbie co najmniej 212 egzemplarzy (każdy to wydatek rzędu kilkudziesięciu złotych), wydruki opracowań wraz z analizami i kolorowymi fotografiami obiektów (przy czym objętość opracowania można śmiało szacować na średnio ok. 150 stron), a więc ok. 31 800 stron wydruków (150 x 212 egzemplarzy).

1. W wycenie brak kosztów wymaganego zaplecza socjalnego i toalet dla pracowników.
2. Wykonawca przewiduje jedynie 15 000 zł na koszty związane z przyjęciem materiałów zabytkowych przez Muzeum Regionalne w Radomsku, z którym, jak twierdzi ten Wykonawca, posiada umowę/zgodę. Z racji dużej ilości przewidywanych zabytków przyjęta przez Wykonawcę kwota jest niewiarygodna. Dodatkowo, na potwierdzenie podanej kwoty Wykonawca ARTEFAKT nie przedkłada żadnego dowodu świadczącego o tym, iż Muzeum Regionalne w Radomsku przyjęło na siebie tego rodzaju obowiązek za tak symboliczną kwotę. Powstaje wątpliwość czy taka permanentna umowa/zgodna pomiędzy Muzeum a Wykonawcą mogła być zawarta.

Muzea, dużo większe posiadają często ograniczone możliwości przyjęcia zabytków.

Odwołujący w trakcie swojego długoletniego doświadczenia w zawodzie nie spotkał się z umową, w której jednostka muzealna dobrowolnie nakładałaby na siebie obowiązek bezwarunkowego, nieograniczonego ilościowo i bezterminowego przyjęcia zabytków pochodzących z badań jednej firmy. Regułą jest, że muzea wydają prolongatę na przyjęcie zabytków pochodzących z konkretnej inwestycji (budowa domu, drogi, kanalizacji etc.), która jest jasno określona np. poprzez wymienienie nr działki lub/i stanowiska z którego będzie pochodził materiał zabytkowy. Rzadziej jest to wyłącznie sama nazwa inwestycji. Wieczysta prolongata Muzeum Regionalnego w Radomsku byłaby ewenementem, i w sposób jednostronny i nadmierny obciążałaby Muzeum.

Dodatkowym czynnikiem sprawiającym, iż przewidziana kwota w wysokości 15.000 zł jest nierealna, jest okoliczność dużego nasilenia zabytków na badanym obszarze.

Żyzne gleby Kujaw spowodowały, że osadnictwo prehistoryczne i średniowieczne należało najlepiej rozwiniętych. Również szlaki handlowe, bursztynowy czy ze Skandynawii i Dolnej Łaby nad Morze Czarne wzbogaciły mieszkańców Kujaw. Stan ten ma przełożenie na bogactwo archeologiczne tych ziem, które na terenie dzisiejszej Polski możemy równać jedynie z terenami Małopolski. Liczne dotychczasowe badania wykopaliskowe przyczyniły się do ugruntowania rejonu Kujawskiego jako centrum osadniczego, które promieniowało następnie na obszary

19 ościenne, jak Mazowsze czy dzisiejsze woj. warmińsko-mazurskie. Miejscowości z obszaru Kujaw na których prowadzone były badania nadały wręcz nazwy prądom (prehistorycznym) kulturowym.

Jako dowód na dużą intensywność występowania zabytków na przedmiotowym terenie Odwołujący przedłożył przykładową Kartę Ewidencji Stanowiska Archeologicznego badanego przed budową autostrady A1 przez Kujawy. W trakcie tych badań pozyskanych zostało grubo ponad 100 tys. zabytków. Zabytków, ż których każdy indywidualny fragment musiał być umyty, podpisany, opisany (a znaczna część zbioru także narysowana i sfotografowana) jak również przeanalizowany pod kątem przynależności kulturowochronologicznej. Tymczasem w kosztorysie Wykonawcy ARTEFAKT brak kosztów mycia, podpisywania zabytków.

Odwołujący, dla porównania rozmiaru kosztów związanych z przyjęciem przez muzeum tak dużej ilości zabytków, przywołał przykład przeprowadzonego przez GDDKiA Oddział w Krakowie przetargu na badania archeologiczne w związku z budową drogi S7. Na cele powyższego przetargu, w odpowiedzi na zapytanie skierowane przez Zamawiającego, Muzeum Archeologiczne w Krakowie oceniło koszt przyjęcia i bezterminowego przechowywania zabytków archeologicznych pozyskanych z tych badań na kwotę 3 000 000 — 4 500 000 zł. (co odpowiada kosztowi przechowywania liczby 60 000 - 90 000 pudeł z zabytkami). Badania te w zamierzeniu obejmowały powierzchnię 7719,5 ara. W rezultacie koszt przyjęcia zabytków przez Muzeum Archeologiczne w Krakowie (do którego nie wliczono pakowania i opisania pudeł) na tej inwestycji oszacowany został przez to Muzeum na kwotę 388,63 - 582,94 zł z 1 ara.

Reasumując, przyjmując realny przelicznik kosztów, jakie poniesie jednostka muzealna z tytułu przechowywania pudeł z zabytkami w ilości, którą należy się spodziewać z

tak bogatego w zabytki regionu, jakim są Kujawy, na kwotę 388,63 - 582,94 zł z 1 ara, w przedmiotowym przetargu otrzymamy łączną kwotę za przyjęcie przez Muzeum zabytków w wysokości 833 028,41 zł - 1 249 531,89 zł; (w przeliczeniu na 2143,5 ara, które stanowią obszar objęty zamówieniem). Tymczasem Wykonawca ARTEFAKT przewiduje koszt przekazania materiału zabytkowego do Muzeum Regionalnego w Radomsku przebadanego podczas budowy drogi S5 przez województwo kujawsko pomorskie w wysokości 15.000 zł, co w przeliczeniu na 1 ar daje sumę 7 zł z 1 ara. Jak bardzo jest to kwota nierealna może świadczyć fakt, iż sam koszt jednego pudełka kartonowego na zabytki archeologiczne to 2 zł.

Przy założeniu, iż na 1 ar należy zużyć kilka takich pudełek, sam koszt pudełek przewyższy całą kwotę przeznaczoną przez Wykonawcę ARTEFAKT na przekazanie bezterminowe zabytków do Muzeum.

20 Reasumując, Odwołujący podniósł, że dokonana ocena wyjaśnień Wykonawcy ARTEFAKT dotyczących elementów oferty mających wpływ na wysokość ceny oferty potwierdza, ze oferta zawiera rażąco niska cenę w stosunku do wartości przedmiotu zamówienia. Zaoferowana cena nie uwzględnia wszystkich kosztów realizacji przedmiotu zamówienia, przyjęte dane są nierzeczywiste, a wyliczenia zawierają błędy. Biorąc pod uwagę fakt, iż zaprezentowane koszty są w dużej mierze mało przekonujące, dla swej wiarygodności winny zostać poparte odpowiednimi dowodami, których próżno szukać w wyjaśnieniach tego Wykonawcy.

W odniesieniu do oferty wykonawcy konsorcjum Testa:

Odwołujący zarzucił, iż podobnie, jak w przypadku Wykonawcy ARTEFAKT, zaoferowana przez tego Wykonawcę cena nie uwzględnia wszystkich kosztów realizacji przedmiotu zamówienia, wskazane koszty są znacznie odbiegające od cen rynkowych i niewiarygodne, a przyjęte założenia nie uwzględniają specyfiki i warunków realizacji zamówienia. Konsorcjum Testa, oprócz oświadczenia uzyskanego od podwykonawcy w zakresie robót ziemnych, nie przedłożyło żadnego innego dowodu świadczącego o wiarygodności swoich wyliczeń.

Dodatkowo, złożone przez tego Wykonawcę wyjaśnienia są zbyt ogólnikowe, w związku z czym, na podstawie tak sporządzonej kalkulacji Zamawiający nie jest w stanie zweryfikować rzetelności dokonanej przez Konsorcjum wyceny.

Odnosząc się w sposób szczegółowy do wyjaśnień Konsorcjum Testa z dnia 28 stycznia 2016 r. w zakresie elementów oferty mających wpływ na wysokość zaoferowanej ceny, Odwołujący sformułował następujące zarzuty:

1. Konsorcjum Testa dokonało kalkulacji biorąc do wyliczeń jedynie wynagrodzenie dla 8 kierowników badań. Tymczasem w zapisach SIWZ Zamawiający wymagał dysponowaniem kadrą 10 - ciu kierowników, którzy będą uczestniczyć w wykonaniu zamówienia (Rozdział I pkt. 7.2. ppkt. 3) b) SIWZ). W rezultacie przyjęcie do kalkulacji kierowników w liczbie 8 stanowi niedozwoloną modyfikację zapisów SIWZ oraz znacznie zaniża koszt wykonania zamówienia. Wykonawca w koszt zatrudnienia pracownika wlicza także koszt wykonania dokumentacji odbiorowej i sprawozdań, pozostawiając bez wyjaśnień kwestie kosztów materiałów związanych ze sporządzeniem takiej dokumentacji. Przykładowo można wymienić, iż wśród materiałów niezbędnych do sporządzenia dokumentacji odbiorowej i sprawozdań znajdą się wydatki na wydruk co najmniej 636 egzemplarzy (53 stanowiska x 4 i komplety) dokumentacji odbiorowej (liczone jako 2 odbiory) oraz sprawozdań, a także

21 zakup i nagranie 212 płyt ze sprawozdaniami. W kosztorysie Konsorcjum Testa brak pozycji związanej ze wskazanymi wyżej wydatkami.

1. Konsorcjum Testa należy również zarzucić nieprawidłowe oszacowanie wartości odhumusowania - jednego z największych kosztów, który ma istotny wpływ na końcową cenę ofertową. Mianowicie, Wykonawca pomimo odmiennych zapisów SIWZ wycenił tylko konieczność odhumusowania mechanicznego, pomijając zupełnie wymóg odhumusowania ręcznego. Tymczasem Zamawiający w pkt. IV.3) Opisu Przedmiotu Zamówienia zobowiązał Wykonawcę do prowadzenia odhumusowania ręcznego na każdym stanowisku archeologicznym. Zastosowanie maszyn do

eksploracji wykopów, w celu zdjęcia nakładu humusu lub uzyskania przekrojów przez stratyfikacje stanowiska jest dopuszczalne, jedynie wtedy, gdy znajdzie to uzasadnienie oraz pod warunkiem uzyskania zgody od Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Dodatkowo, zgodnie z załącznikiem nr 2 do OPZ Wykonawca miał obowiązek wyceny ręcznego odhumusowania stanowisk Święte 16, Bożenkowo 44, Bożenkowo 43, Ostrowiec 23, Ostrowiec 22, Ostrowiec 21, które maja powierzchnię 122 arów. Stanowiska te znajdują się na obszarach leśnych (zrąb leśny). Ich modyfikator glebowy - F3 zobowiązuje Wykonawcę, zgodnie z załącznikiem nr 2 do Zarządzenia nr 7 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 23 marca 2009 r. do ręcznego odhumusowania ich powierzchni.

Należy zwrócić uwagę na fakt, iż koszt odhumusowania powierzchni stanowiska w sposób mechaniczny (koparkami), w porównaniu do ręcznego (przy pomocy łopat) wiąże się z bardzo odmiennymi kwotami. Przykładowo, sam Wykonawca Konsorcjum Testa podaje koszt odhumusownia mechanicznego powierzchni 1 ha (100 arów) na kwotę 20 901 zł brutto, podczas gdy koszt ręcznego odhumusowania 1 ha ręcznie, przy zaproponowanej przez tego Wykonawcę stawce 12 złotych brutto za 1 godzinę pracy, wyniesie kwotę 96 000 zł.

Rezygnacja w kosztorysie z ręcznego odhumusowania całej powierzchni prac (tj. całego obszaru z wyjątkiem wskazanych wyżej 122 arów zrębów leśnych) musi być, zgodnie z cytowanym wyżej pkt. IV.3 OPZ, poprzedzona wydaniem zgody Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Dodatkowo Zamawiający nie wspomina o tym, iż na cele kalkulacji cenowej dopuszczalne jest założenie, że Wykonawca taką zgodę uzyska, a tym bardziej na całą powierzchnie terenu prac.

W rezultacie, koszty odhumusowania przedstawione przez Konsorcjum Testa przykładowo w odniesieniu do 1 ha badań skalkulować należało następująco:

22 Zgodnie z polskimi normami budowlanymi KNR 2-01, przyjmuje się, że jedna osoba przy długotrwałej pracy jest w stanie przemieścić 2-3 m3 ziemi dziennie. Tego rodzaju miernik został również zaakceptowany w wyrokach KIO, a to wyroku z dnia 13 Września 2013 r. (sygn. akt KIO 2089/13, 2108/13) oraz wyroku z dnia 13 sierpnia 2014 r. (sygn. akt KIO 1508/14, 1519/14, 1520/14, 1551/14). Zakładając miąższość warstwy próchniczej na 0,3 m łatwo policzyć, że na 1 ha gruntu zalega 30003 ziemi, której przemieszczenie wymagać będzie przy optymistycznym założeniu 1000 roboczodni, a więc grupie 20 osób zajęłoby to 50 dni. Przy zaproponowanej przez Wykonawcę stawce 12 złoty brutto za godzinę pracy i 8 godzinnym dniu pracy koszt ręcznego odhumusowania powierzchni 1 ha wyniesie 96 000 złotych brutto.

Odhumusowanie całkowitej powierzchni badań sposobem ręcznym to koszt ok. 2 057 760 zł brutto.

1. Przyjęta do kalkulacji przez Konsorcjum Testa ilość osób pracujących fizycznie (20) jest niewystarczająca dla realizacji zamówienia. Przy założeniu (co jest zgodne z polskimi normami budowlanymi KNR 2-01), że jedna osoba wykonująca długotrwałą fizyczną prace, może przemieścić 2-3m3 ziemi w ciągu jednego dnia pracy, jak również, że Wykonawca zamierza prowadzić pracę przez 306 dni roboczych w ciągu 13 miesięcy, należy przyjąć, iż 1 osoba będzie w stanie przemieścić nie więcej niż 2,5m3 ziemi dziennie. Zatem grupa 20 pracowników fizycznych w ciągu 306 dni będzie w stanie przemieścić jedynie 15 300 m3 ziemi. Tymczasem, dla porównania można wspomnieć, iż wymagane przez Zamawiającego m.in. roboty w zakresie podczyszczenia powierzchni stanowiska oraz eksploracji średnich mas ziemi obliczonych na podstawie szacunków modyfikatorowych Zamawiającego dają łącznie potrzebę przemieszczenia 26 171,35 m3 ziemi (w załączeniu Odwołujący przedkłada zestawienie zawierające obliczenie mas ziemi koniecznych do przemieszczenia w zakresie prac objętych niniejszym przetargiem).
2. Konsorcjum Testa pomija w wyjaśnieniach koszty zagęszczenia dziur po obiektach do stanu pierwotnego.
3. Wykonawca nie zakłada żadnych kosztów w stosunku do „niezbędnego” sprzętu do prowadzenia prac (łopaty szpadle, szpachelki, pędzelki, haczki, niwelatory, teodolit, łaty itp.). Wydatek ten nie należy traktować jako znikomy, tym bardziej, iż sprzęt ten często się zużywa czy też psuje (szczególnie dotyczy to sprzętu wykopowego).
4. Wykonawca zaniża koszty zakwaterowania oraz transportu ludzi sprzętu i zabytków, które określił na kwotę 104 000 zł. Przy zakwaterowaniu 16 osób (co najmniej: kierownicy badań i pracownicy techniczni) na okres 306 dni x 20 zł (za jeden nocleg),

23 koszt zakwaterowania wynieść może 97 920 złotych. Przy średnim dystansie 60 km na dojazd i powrót ze stanowisk i 306 dniach roboczych dystans pokonany przez jeden pojazd wyniesie 18 360 km. Założyć przy tym należy, że wykorzystanych zostanie co najmniej 3 pojazdy, w tym jeden duży, który będzie w stanie przewozić także zabytki i sprzęt. Pojazdy te pokonają w sumie 55 080 km. Przy założeniu, że średnio pojazdy te spalą 7 litrów paliwa na 100 km i koszcie paliwa rzędu 4 zł koszt ten wyniesie 15 422,4 zł.

1. Brak kosztu odnoszącego się do zabezpieczenia wykopów przed chronionymi gatunkami zwierząt. Wykonawca nie uwzględnił kosztów materiałów (deski, kołki, folia odgradzająca potrzebnych do zabezpieczenia wykopów przed wpadaniem zwierząt.
2. Brak kosztów odnoszących się do uzyskania niezbędnych decyzji na niszczenie gatunków chronionych, siedlisk chronionych i siedlisk gatunków chronionych.
3. Brak kosztów odnośnie uzyskania niezbędnych decyzji na chwytanie i przenoszenie gatunków chronionych.
4. Brak kosztów dozoru stanowisk.
5. Brak kosztów odwodnienia stanowisk.
6. Brak kosztów materiałów dokumentacyjnych (dyski twarde, papier rysunkowy, papier na karty jednostek stratygraficznych, aparaty fotograficzne, łaty, miary i przymiary etc.).
7. Brak kosztów odnoszących się do dozoru zabytków.
8. Koszty konserwacji zabytków policzone zostały łącznie z pozycją dotyczącą magazynowania zabytków, trudno zatem zbadać, jaką dokładnie wartość Wykonawca Testa przewidział na magazynowanie, a jaką na konserwację. Przyjmuje się, że koszt konserwacji zabytków winien być liczony jako 40 zł na 1 ar. Tymczasem proponowana przez Konsorcjum Testa kwota nie starczy na pokrycie kosztu 40 zł za 1 ar (przy wykorzystaniu całej kwoty wyniesie ona 37,32 zł na 1/ar), a dodatkowo do kwoty tej Wykonawca zaliczył jeszcze koszty na magazynowanie zabytków.
9. Brak kosztów mycia i podpisywania materiału zabytkowego (a to co najmniej praca 2 osób przez 13 miesięcy).
10. Konsorcjum Testa w wyjaśnieniach stwierdza, iż wykona opracowania samodzielnie zastrzegając jednocześnie, że bierze pod uwagę ryzyko dodatkowych kosztów w wysokości 200 000 zł brutto. Z kolei w dalszej treści wyjaśnień Wykonawca ten zastrzega, że w ryzyku „dodatkowych kosztów w wysokości 200 000 zł brutto” uwzględnia koszty ewentualnych ekspertyz i konsultacji naukowych. Konsorcjum Testa zarezerwowało więc koszt 3773,58 zł (z podatkiem) na ewentualne ekspertyzy i

24 konsultacje naukowe na jedno stanowisko (53 stanowiska), Wydaje się również, iż w swoich wyjaśnieniach Konsorcjum Testa sugeruje, iż do powyższego kosztu wliczyć należy też wykonanie kwerendy archiwalnej niezbędnej do prawidłowego opracowania wyników badań, a którą Wykonawca określił jako: „nie mającą wpływu na koszt zamówienia” (0 zł).

W rezultacie powyższych wyliczeń można z całą pewnością stwierdzić, iż środki w postaci „dodatkowych kosztów w wysokości 200 000 zł brutto” zostaną wykorzystane całkowicie, co więcej, będą niewystarczające, gdyż nierealnym założeniem jest wykonanie 53 opracowań stanowisk przez grupę 2 osób. Pojedyncze opracowanie to praca o średniej objętości około 150 stron, która zawiera liczne elementy szczegółowo wskazane w załączniku nr 3 do Zarządzenia nr 7 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 23 marca 2009 r., - załącznik nr 4 do OPZ). Elementy te zostały literalnie wymienione w części odwołania poświęconej zarzutom do oferty Wykonawcy ARTEFAKT.

Zważywszy, że Konsorcjum Testa zadeklarowało realizację zamówienia w ciągu 12 miesięcy od daty podpisania jednostkowej umowy na realizacje zamówienia, oraz fakt, że Zamawiający przewiduje wykonanie badań w terenie w czasie 30 - 120 dni od dnia

podpisania umowy (1-4 miesiące), to na wykonanie samych 53 opracowań Wykonawca będzie miał średnio 9,5 miesiąca, a więc 285 dni. Wykonawca przewiduje zatem, że na wykonanie jednego opracowania będzie potrzebować ok. 5,38 dnia, zapominając o tym, iż dla wykonania takiego opracowania niezbędne są takie czynności jak: digitalizacja danych, wykonanie rysunków i fotografii zabytków, wybór fotografii, wykonanie i uwzględnię analiz, wykonanie analiz chronologicznych materiału ruchomego i nieruchomego pozyskanego w trakcie badań etc. W rezultacie stwierdzić należy, iż jest to zadanie niewykonalne dla jednej osoby czy nawet niewielkiej grupy osób. Do wykonania opracowań materiałów zabytkowych z tak dużej powierzchni i ilości stanowisk należałoby zatem (mając na względzie wymagania Zamawiającego oraz na zadeklarowany przez Wykonawcę czas realizacji) zatrudnić kilkadziesiąt osób!

Dodatkowo, nie bez znaczenia jest fakt, iż Wykonawca nie uwzględnia na tym etapie prac żadnych kosztów dla kierowników badań wykopaliskowych (np. uwzględniając koszt 3000 zł za; miesiąc pracy jednego kierownika z podatkiem x 10 osób x 8 miesięcy = 240 000 zł), którzy są, zgodnie z wydanym imiennym pozwoleniem, odpowiedzialni za wykonanie prac. Obowiązki kierowników badań w tym względzie szczegółowo regulują przepisy prawa, a mianowicie ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz Rozporządzenie Ministra Kultury z dn. 9 czerwca 2004 r. (Dz. U. Nr 150, Poz. 1579) w

25 sprawie prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich, robót budowlanych, badań konserwatorskich i architektonicznych, a także innych działań przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków oraz badań archeologicznych i poszukiwań ukrytych lub porzuconych zabytków ruchomych, które traktują wszystkie etapy badania archeologicznego jako jedną czynność o charakterze naukowym. Decyzja administracyjna zezwalająca na wykonanie badań archeologicznych zawsze nakłada na kierownika badań wykonanie po etapie wykopaliskowym opracowania wyników wykopalisk (przykładowa decyzja w załączeniu).

Zgodnie z powołanymi przepisami nie można zlecić opracowania wyników badań archeologowi innemu niż ten, który wykonał badania wykopaliskowe (z wyjątkiem sytuacjinadzwyczajnych i losowych). W powyższej kwestii wypowiedziała się również Krajowa Izba Odwoławcza w wyroku z dnia 22 czerwca 2010 r. (sygn. akt KIO/UZP 1119/10) w związku. z odwołaniem wykonawcy w przetargu organizowanym przez GDDKiA w Lublinie.

1. Wykonawca pomija jeden z najistotniejszych kosztów jakim jest pakowanie i przekazanie materiałów zabytkowych do jednostki muzealnej. Koszty te mają tym większe znaczenie, iż należy liczyć się z dużym nasileniem zabytków w badanym obszarze.

Żyzne gleby Kujaw spowodowały, że osadnictwo prehistoryczne i średniowieczne należało najlepiej rozwiniętych. Również szlaki handlowe, bursztynowy czy ze Skandynawii i Dolnej Łaby nad Morze Czarne wzbogaciły mieszkańców Kujaw. Stan ten ma przełożenie na bogactwo archeologiczne tych ziem, które na terenie dzisiejszej Polski możemy równać jedynie z terenami Małopolski. Liczne dotychczasowe badania wykopaliskowe przyczyniły się do ugruntowania rejonu Kujawskiego jako centrum osadniczego, które promieniowało następnie na obszary ościenne, jak Mazowsze czy dzisiejsze woj. warmińsko-mazurskie. Miejscowości z obszaru Kujaw na których prowadzone były badania nadały wręcz nazwy prądom (prehistorycznym) kulturowym.

Jako dowód na dużą intensywność występowania zabytków na przedmiotowym terenie Odwołujący przedłożył przykładową Kartę Ewidencji Stanowiska Archeologicznego badanego przed budową autostrady Al przez Kujawy. W trakcie tych badań pozyskanych zostało grubo ponad 100 tys. zabytków. Zabytków, z których każdy indywidualny fragment musiał być umyty, podpisany, opisany (a znaczna część zbioru także narysowana i sfotografowana), jak również przeanalizowany pod kontem przynależności kulturowo-chronologicznej. Tymczasem w kosztorysie Wykonawcy Konsorcjum Testa nie tylko brak kosztów mycia oraz podpisywania zabytków, ale

26 przede wszystkim nie uwzględniono kosztów przyjęcia tych zabytków przez jednostkę muzealną.

Odwołujący, dla porównania rozmiaru kosztów, jakie muszą zostać poniesione przez muzeum na cele przejęcia zabytków, przywołał przykład przeprowadzonego przez GDDKiA Oddział w Krakowie przetargu na badania archeologiczne w związku z budową drogi S7. Na cele powyższego przetargu, w odpowiedzi na zapytanie skierowane przez Zamawiającego, Muzeum Archeologicżne w Krakowie oceniło koszt przyjęcia i bezterminowego przechowywania zabytków archeologicznych pozyskanych z tych badań na kwotę 3 000 000 zł - 4 500 000 zł. (co odpowiada kosztowi przechowywania 60 000 - 90 000 pudeł z zabytkami). Badania te w zamierzeniu obejmowały powierzchnię 7719,5 ara. W rezultacie koszt przyjęcia zabytków przez Muzeum Archeologiczne w Krakowie (do którego nie wliczono pakowania i opisania pudeł) na tej inwestycji oszacowany został przez to Muzeum na kwotę 388,63 — 582,94 zł z 1 ara.

Reasumując, przyjmując realny przelicznik kosztów, jakie poniesie jednostka muzealna z tytułu przechowywania pudeł z zabytkami w ilości, którą należy się spodziewać z tak bogatego w zabytki regionu, jakim są Kujawy, na kwotę 388,63 582,94 zł z 1 ara, w przedmiotowym przetargu otrzymamy łączną kwotę za przyjęcie przez Muzeum zabytków w' wysokości 833 028,41 zł - 1 249 531,89 zł. (w przeliczeniu na 2143,5 ara, które stanowią powierzchnie objętą zamówieniem).

Tymczasem Wykonawca Konsorcjum Testa zupełnie pomija koszty związane z tym obowiązkiem.

Reasumując, Odwołujący stwierdził, że dokonana ocena wyjaśnień Wykonawcy Konsorcjum Testa dotyczących elementów oferty mających wpływ na wysokość ceny oferty potwierdza, ze oferta zawiera rażąco niska cenę w stosunku do wartości przedmiotu zamówienia. Zaoferowana cena nie uwzględnia wszystkich kosztów realizacji przedmiotu zamówienia, przyjęte dane są nierzeczywiste, a wyliczenia zawierają błędy. Biorąc pod uwagę fakt, iż zaprezentowane koszty są w dużej mierze mało przekonujące, dla swej wiarygodności winny zostać poparte odpowiednimi dowodami, których próżno szukać w wyjaśnieniach tego Wykonawcy (z jednym wyjątkiem).

Dodatkowo, Odwołujący stwierdził, że złożone przez tego Wykonawcę wyjaśnienia są zbyt ogólnikowe i niewystarczające do tego, by wyczerpująco zweryfikować rzetelność dokonanej przez Konsorcjum Testa wyceny.

W odpowiedzi Zamawiający wniósł o oddalenie odwołania w całości.

27 Zamawiający podniósł, że podstawowym elementem wskazującym na konieczność jednoznacznie negatywnej oceny zarzutów jest wypracowana linia orzecznicza dotycząca znaczenia pojęcia „rażąco niska cena”. Zamawiający przywołał przykładowy wyrok KIO z dnia 16 lipca 2015 r., sygn. akt KIO 1375/15.

Argumentowano następnie, że Odwołujący formułując zarzuty całkowicie pominął fakt, iż zaoferowane przez wszystkich trzech wykonawców stawki za jednostkę normatywną, służące do wyliczenia ceny ofert, wynoszące: 3,39 PLN netto (konsorcjum KSAR); 3,47 PLN netto (Artefakt); 3,49 PLN netto (konsorcjum Testa) – nie odbiegają od stawek oferowanych na rynku badań archeologicznych i nie charakteryzują się żadną z cech wymienionych w ww. orzeczeniu. Podkreślono, że Zamawiający będąc podmiotem regularnie zlecającym wykonanie badań archeologicznych w związku z realizowaniem liniowych inwestycji drogowych, dysponuje w tym zakresie pełnymi, aktualnymi danymi. Zamawiający przedstawił w formie tabelarycznej 1 zadań ze wskazaniem poziomu stawek. Wskazano jednocześnie, że tabela zawiera dane dotyczące należycie wykonanych (co najmniej w zakresie badań terenowych) zamówień, porównywalnych pod względem stopnia złożoności z badaniami stanowiącymi przedmiot niniejszego zamówienia. Podkreślono, że średnia stawka za jednostkę normatywną zadań wskazanych w tabeli wynosi 2,87 PLN netto.

Zamawiający przedstawił następnie, w formie tabelarycznej, zadania zlecone przez pozostałe Oddziały GDDKiA w latach 2014-2015 (78 pozycji), wskazując, że średnia stawka za jednostkę normatywną zadań wykazanych w tabeli wynosi 3,94 PLN netto.

Następnie, Zamawiający wskazał, że na uwagę zasługuje fakt, iż Wykonawcą zadania pn.: „Wykonanie archeologicznych ratowniczych badań wykopaliskowych w ciągu pianowanej obwodnicy Ostródy w ciągu dk 16 (część I od km 9+800 do km 15+975 wraz z tymczasowym podłączeniem węzła Ostróda Południe do przebiegu istniejącej drogi krajowej nr DK 16 na odcinku od km 18+500 do km 19+100) wraz z opracowaniem wyników badań"

wskazanego w wierszu 23 powyższej tabeli jest Odwołujący. Stawką obowiązującą w tym zamówieniu jest 3,09 PLN netto.

Przytoczone dane w ocenie Zamawiającego dokładnie określają poziom cen obowiązujący na krajowym rynku archeologicznych ratowniczych badań wykopaliskowych.

Dzięki tej wiedzy możliwe było jednoznaczne stwierdzenie, że zaoferowane przez podnoszonych Wykonawców ceny cechuje walor rynkowości.

Przeprowadzona przez Zamawiającego procedura wyjaśniająca, do której był zobligowany na mocy art. 90 ust. 1 Ustawy Pzp, stanowi dodatkowe potwierdzenie prawidłowości oceny złożonych ofert w zakresie oferowanych cen. Analiza wyjaśnień

28 doprowadziła bowiem do uzasadnionego wniosku, że ceny te nie noszą znamion „rażąco niskich".

Odnośnie sposobu dowodzenia okoliczności związanych z kalkulacją ceny dokonanej przez Wykonawcę Zamawiający wskazał, że zasada przyjęta przez Odwołującego, która sprowadza się do wręcz automatycznego odrzucania wyjaśnień niezawierających kalkulacji ceny, jest błędna. Zamawiający przywołał pogląd z orzeczenia Izby, że „W szczególności w zależności od indywidualnych okoliczności sprawy, zwłaszcza w związku z rodzajem podawanych informacji, będzie można ocenić i przyjąć konieczny sposób i stopień uwiarygodnienia podawanych danych. Nie można więc z góry przesądzić czy w danym przypadku konieczne było przedstawianie wraz z wyjaśnieniami stosownych dowodów czy też wystarczające było tylko podanie i powołanie określonych informacji. Można natomiast sformułować jeden generalny postulat, który przy ocenie wyjaśnień wykonawców powinien być bezwzględnie egzekwowany - wyjaśnienia powinny być konkretne, jasne, spójne i adekwatne do danego przedmiotu zamówienia," Wyjaśnienia złożone przez Wykonawców spełniają powyższe wymogi - w szczególności ich stopień szczegółowości jest adekwatny do przedmiotu zamówienia.

Na uwagę w kwestii rozważań na temat dopuszczalnego sposobu dowodzenia, zasługuje również poniższe stanowisko zaprezentowane w Wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 13 marca 2012 r. (sygn. XII Ga 73/12): „... nie istnieją w obowiązującym porządku prawnym (w szczególności w regulacji ustawy pzp) sztywne kryteria, jakie winny być spełnione, aby wyjaśnienia udzielone przez wykonawców na zapytanie zamawiającego uznane zostały za wystarczające. Stąd oczywistym jest, że ich ocena dokonywana będzie w każdym konkretnym przypadku przez zamawiającego, a treść takich wyjaśnień musi być postrzegana przez pryzmat treści zapytania."

Wreszcie nie sposób nie wspomnieć, iż niebagatelne znaczenie w przedmiotowym sporze ma również pominięty przez Odwołującego fakt, iż ceny ofert złożonych przez podnoszonych Wykonawców (stanowiących połowę ogólnej liczby ofert złożonych w postępowaniu) cechuje nie tylko to, że odbiegają od wartości szacunkowej zamówienia, ale również to, że są do siebie bardzo zbliżone - różnica wartości jest znikoma - mieści się w przedziale 3 %. Okoliczność ta uprawnia do stwierdzenia, że wartość szacunkowa przedmiotowego zamówienia jest zawyżona w stosunku do realiów rynkowych i aktualnych cen tego typu usług. W konsekwencji może to oznaczać, że wartość szacunkowa w tym konkretnym przypadku nie stanowi adekwatnego punktu odniesienia do stwierdzenia nierealności zaoferowanych cen.

29 Odnosząc się do zarzutów sformułowanych w odniesieniu do ofert poszczególnych Wykonawców, Zamawiający wskazał:

W zakresie oferty Konsorcjum KSAR:

Zarzuty sformułowane w stosunku do punktu 1 i 2 wyjaśnień.

Wykonawca wskazał na fakt realizowania zamówienia pn. „Wykonanie archeologicznych ratowniczych badań wykopaliskowych na trasie budowy Obwodnicy Inowrocławia w ciągu drogi krajowej nr 15 i 25 wraz z opracowaniem wyników badań". W związku z tym dysponuje on zasobami niezbędnymi do realizacji przedmiotowego zamówienia, zlokalizowanymi w względnie niewielkiej odległości od obszaru objętego przedmiotowym zamówieniem. Zadaniem równolegle realizowanym są usługi objęte umową

ramową zawartą w dniu 16 czerwca 2015 r. na okres 4 lat (taki sam okres obowiązywania umowy przewidziano w przedmiotowym postępowaniu). W związku z powyższym uzasadnione jest stwierdzenie Wykonawcy, że okres realizacji obu umów będzie się pokrywał „w dużym stopniu". Zamawiający pragnie podkreślić, że przedstawione fakty nie wymagają udowodnienia, gdyż zlecającym i odbiorcą w/w zamówienia przywołanego przez Wykonawcę jest GDDKiA Oddział w Bydgoszczy. Oczekiwanie od Wykonawcy przekazania informacji, którymi Zamawiający dysponuje „z urzędu", stanowiłoby o nadmiernym, nieuzasadnionym formalizmie.

Powyższa okoliczność oraz wskazana w punkcie 2 lokalizacja siedziby Wykonawcy w sąsiedztwie terenu badań objętych przedmiotowym zamówieniem są niewątpliwie realnymi warunkami działania, dostępnymi tylko temu Wykonawcy, pozwalającymi na obniżenie kosztów oferty. Na marginesie należy dodać, iż wniosek Odwołującego że odległości, o których mowa powyżej są na tyle duże, że „nie pozwolą uniknąć kosztów związanych z „przerzucaniem sprzętu oraz zasobów ludzkich" jest niezrozumiały - w ocenie Zamawiającego celem Wykonawcy nie było wykazanie uniknięcia kosztów - tylko wskazanie okoliczności umożliwiających ich znaczne ograniczenie.

Zarzuty sformułowane w stosunku do punktu 3 wyjaśnień.

Wykonawca wskazuje na swoje doświadczenie nabyte w regionie obejmującym obszar przedmiotowych badań archeologicznych. Z tego względu doświadczenie to można nazwać unikalnym, niedostępnym dla podmiotów wykonujących badania w innych lokalizacjach. Przyjmując iż Wykonawca ma na myśli co najmniej następujące zadania wskazane w wierszach 4, 5 i 7 Tabeli 1, tj.: „Wykonanie archeologicznych ratowniczych badań wykopaliskowych na trasie budowy Obwodnicy Inowrocławia w ciągu drogi krajowej nr 15 i 25 wraz z opracowaniem wyników badań z podziałem na części./Przedmiot

30 zamówienia objęty jest umową ramową/-Zadanie l,cz. II - 4 stanowiska (341 arów)", „Wykonanie archeologicznych ratowniczych badań wykopaliskowych na trasie budowy Obwodnicy Inowrocławia w ciągu drogi krajowej nr 15 i 25 wraz z opracowaniem wyników badań z podziałem na części./Przedmiot zamówienia objęty jest umową ramową/-Zadanie 1, cz. III - 1 stanowisko (94 ary)", „Wykonanie archeologicznych ratowniczych badań wykopaliskowych na trasie budowy Obwodnicy Inowrocławia w ciągu drogi krajowej nr 15 i 25 wraz z opracowaniem wyników badań z podziałem na części./Przedmiot zamówienia objęty jest umową ramową/-Zadanie 2,cz.I - 1 stanowisko (50 arów)", stwierdzić należy, iż również te fakty nie wymagają udowodnienia z powodów wskazanych w punkcie powyżej.

W ocenie Zamawiającego błędny jest wniosek Odwołującego iż Wykonawca wskazał na dysponowanie osobami, które „... ze względu na długą współpracę wykonają dla niego usługi po cenach niższych niż rynkowe". Treść wyjaśnień nie zawiera takiego oświadczenia, wskazuje natomiast na istnienie przewagi konkurencyjnej w postaci możliwości wykorzystania podczas kalkulowania kosztów przedmiotowych badań wiedzy osób, które wykonywały badania powierzchniowe na terenie objętym przedmiotowym zamówieniem.

Odnosząc się do przywołanego przez Odwołującego wyroku KIO z dnia 27 sierpnia 2014 r., sygn. KIO 1680/14, mającego uzasadnić jego stanowisko, zauważyć należy, że (jak można przypuszczać) na potrzeby niniejszego odwołania, Odwołujący wypaczył sens przywołanego fragmentu uzasadnienia.

Ocena wyjaśnień dokonana przez Zamawiającego nie stoi również w sprzeczności z przywołaną tezą wyroku KIO z dnia 7 lipca 2014 r. sygn. KIO 1287/14, gdyż okoliczności wskazane powyżej stanowią opisywaną w wyroku optymalizację uwzględnioną na etapie kalkulacji ceny oferty, prowadzącą do redukcji zbędnych kosztów.

Zarzuty sformułowane w stosunku do punktu 4, 5 i 8 wyjaśnień Odwołujący wskazuje na nieujęcie w wyjaśnieniach konkretnych, jednostkowych elementów cenotwórczych. Zgodnie z jednolitym orzecznictwem, punktem odniesienia dla zarzutu rażąco niskiej ceny jest przedmiot zamówienia a nie poszczególne ceny jednostkowe oferty (w omawianym przypadku - elementy kosztotwórcze). Przykładowo w wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 13 marca 2012 r. sygn. XII Ga 73/12 wskazano, iż „...

Oceniając, czy oferta nie zawiera ceny rażąco niskiej należy brać pod uwagę ceny całkowite oferty, a nie ceny jednostkowe. Nawet jeśli pewne części oferty pewna usługa mogłaby być uznana za rażąco niską, to nie skutkuje to jedni... koniecznością odrzucenia oferty jako oferującej cenę rażąco niską."

Zarzuty sformułowane w stosunku do punktu 6 wyjaśnień.

31 Odwołujący bezpodstawnie podważa wiarygodność dowodu w postaci pisemnego zobowiązania podmiotu trzeciego do wypożyczenia Wykonawcy koparki w celu realizacji przedmiotowego zamówienia. Swoją negatywną ocenę opiera jedynie na subiektywnym odczuciu, iż wskazana w zobowiązaniu cena wynajmu jest „nierealistyczna". Zamawiający nie widzi podstaw do takiego stwierdzenia.

Zarzuty sformułowane w stosunku do punktu 9 wyjaśnień.

Porównywalność przywołanych przez Wykonawcę zadań z przedmiotem niniejszego postępowania nie wymaga szczegółowego postępowania dowodowego GDDKiA Oddział w Bydgoszczy była zlecającym i odbiorcą wszystkich wskazanych zamówień, w związku z czym dysponuje pełną wiedzą umożliwiającą stwierdzenie porównywalności wskazanych zadań.

W zakresie ofert Wykonawców: Firma Archeologiczna ARTEFAKT K.B. oraz Konsorcjum TESTA.

Pkt 1 zarzutów.

Zarzut, zgodnie z którym Wykonawca dopuścił się „modyfikacji zapisów SIWZ" poprzez przyjęcie do kalkulacji obliczenia kosztów pracy dla 8 kierowników badań, wobec wymaganych 10 jest chybiony. Specyfika przedmiotowego zamówienia, w szczególności ramowy charakter, a co za tym idzie rozłożone w czasie wykonanie poszczególnych zleceń daje możliwość (a wręcz wymaga) uśrednienia kosztów pracy przyjętych do wyceny oferty, opartego na wiedzy i doświadczeniu Wykonawcy.

Pozostałe zarzuty sprowadzają się do podważania wiarygodności wykazywanych stawek za poszczególne elementy cenotwórcze lub wykazania braku wyceny pewnych elementów, co wobec braku wykazania, iż łączna cena ofertowa została zaniżona w stosunku do przedmiotu zamówienia nie może mieć znaczenia. W ocenie Zamawiającego stopień szczegółowości wyjaśnień oczekiwany przez Odwołującego jest nieadekwatny do celu jakiemu one służą.

Podsumowując stwierdzić należy, że żadna z cen zaoferowanych w przedmiotowym postępowaniu nie wyczerpuje znamion ceny „rażąco niskiej". Jak wykazano w uzasadnieniu stanowiska Zamawiającego, ceny te odpowiadają cenom występującym na rynku badań archeologicznych, a ich poziom zdeterminowany jest walką konkurencyjną podmiotów ubiegających się o udzielenie zamówienia publicznego.

Na podkreślenie zasługuje fakt, iż w przedmiotowej sprawie wartość szacunkowa zamówienia nie stanowi adekwatnego punktu odniesienia do stwierdzenia realności zaoferowanych cen - takim punktem jest poziom cen obowiązujących na rynku badań archeologicznych. Jak stwierdzono w wyroku KIO z dnia 16 lipca 2015 r. sygn. KIO 1375/15,

32 KIO 1391/15 „Udowodnienie przez Wykonawcę, że jego cena ofertowa nie odbiega in minus od realnej, rynkowej wartości zamówienia stanowiło będzie wystarczające wykazanie, że nie zaoferowano ceny rażąco niskiej w stosunku do wartości przedmiotu zamówienia, a tym samym brak jest przesłanek do zastosowania dyspozycji art. 89 ust. 1 pkt 4 ustawy Pzp."

Przystąpienie do postępowania odwoławczego po stronie Zamawiającego zgłosili: wykonawcy wspólnie ubiegający się o udzielenie zamówienia: 1) KSAR s.c. W.S., A. S.-S., ul. Dworska 67, 32-045 Wola Kalinowska, 2) Pracownia Archeologiczna i Archeobotaniczna A.W., ul. Konińska 12, 62-650 Skulsk (konsorcjum KSAR); wykonawca K.B. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą K.B. ARTEFAKT - Firma Archeologiczna, ul. Rolna 63, 97-500 Radomsko (ARTEFAKT); wykonawcy wspólnie ubiegający się o udzielenie zamówienia: 1) A.W. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą A.W. „TESTA” Pracownia Archeologiczna, ul. Maksyma Gorkiego 37 lok. 25, 92-524 Łódź, 2) W. B.-Z. prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą Pracownia archeologiczna „GRANDOR” W.B.-Z., ul. Jabłoniowa 17 lok. 12, 91-496 Łódź (konsorcjum TESTA).

Izba stwierdziła skuteczność zgłoszonych przystąpień i dopuściła ww. wykonawców do udziału w postępowaniu w charakterze uczestników.

Przystępujący konsorcjum TESTA w złożonym piśmie procesowym wskazał m.in., że: został wezwany w trybie art. 90 ust. 1 Pzp do złożenia wyjaśnień dotyczących elementów

oferty mających wpływ na wysokość ceny. Zamawiający prawidłowo ocenił złożone wyjaśnienia nie dopatrując się podstaw do odrzucenia oferty przystępujących na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 4 Pzp w zw. z art. 90 ust. 3 Pzp, Składając wyjaśnienia w zakresie rażąco niskiej ceny Przystępujący musiał wziąć pod uwagę, że postępowanie dotyczy zawarcia umowy ramowej, a Zamawiający określił modyfikatorami powierzchnię 2143,5 ara na 53 stanowiskach. Pozostałe stanowiska będą w trakcie prac ziemnych odkrywane i wtedy dopiero będą określone modyfikatory do nich. Przygotowując wyjaśnienia wykonawca bazował na tych 53 stanowiskach.

Cena zaoferowana przez Przystępującego uwzględnia wszystkie koszty realizacji przedmiotu zamówienia. Uwzględnione koszty nie odbiegają od cen rynkowych. Są wiarygodne, zaś przyjęte założenia uwzględniają specyfikę i warunki realizacji zamówienia.

Przystępujący udokumentował koszty prac ziemnych, zabezpieczenia terenu wokół prowadzonych prac wykopaliskowych, odhurnusowania terenu badań, rekultywacji oraz uporządkowania terenu badań. Na dowód tego przedłożył zobowiązanie podwykonawcy B.J., który zobowiązał się do wykonania niniejszych prac przy realizacji zamówienia za łączną kwotę 448.205,85 zł brutto. Nie ma zatem racji Odwołujący twierdząc, że Przystępujący

33 udokumentował jedynie koszt robót ziemnych. Odnosząc; się do zastrzeżeń Odwołującego do przeprowadzonej przez Przystępującego kalkulacji kosztów podniesiono:

Ad 1.

Odwołujący wskazał, że Przystępujący kalkulując koszt kierowników badań zaniżył kalkulację uwzględniając 8 a nie 10 osób jak wynika z postawionego przez Zamawiającego warunku udziału w postępowaniu. Przystępujący dysponuje 10 wymaganymi kierownikami badań, potwierdził to w sposób wymagany przez Zamawiającego dla wykazania spełnienia warunku udziału w postępowaniu w postaci posiadania wymaganego potencjału kadrowego.

Złożona kalkulacja uwzględnia 8 osób, wynika to jednak z tego, że w przyjętym przez Przystępujących czasie realizacji zamówienia w sposób ciągły w dni robocze po 8 godzin dziennie pracować będzie jednocześnie 8 osób. To nie będą zawsze te same osoby. Będą się wymieniać w ramach puli 10 wskazanych zamawiającemu osób. Nie mniej jednak uśredniając koszt zatrudnienia wszystkich 10 osób - biorąc pod uwagę, że w zakładanym czasie realizacji zamówienia jednocześnie obowiązki wykonywać będzie średnio 8 osób wynosić będzie tyle ile koszt zatrudnienia 8 osób.