Czy mała firma może wygrać przetarg?

Ponad połowę krajowych przetargów wygrywają mikro- i małe firmy. W ogłoszeniach o wyniku, które trafiły do Biuletynu Zamówień Publicznych od września 2025 do sierpnia 2026 r., zamawiający oznaczyli zwycięzcę jako mikro- albo małe przedsiębiorstwo w 110 tys. z 208 tys. zamówień zakończonych umową, czyli w 53%. Rok wcześniej udział był prawie taki sam (53,0%). Według Prawa przedsiębiorców mikroprzedsiębiorca zatrudnia mniej niż 10 pracowników, a mały przedsiębiorca mniej niż 50, przy czym liczy się też obrót albo suma bilansowa. Same mikrofirmy wygrały 28% zamówień. Co trzecie (34%) trafiło do osoby prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą.

Małe firmy dostają też sporą część pieniędzy. Umowy wygrane przez firmy mikro i małe były warte łącznie 40,7 mld zł, czyli 54% wartości umów z tych przetargów. Typowa umowa mikrofirmy opiewała na ok. 98 tys. zł, a małej firmy na ok. 147 tys. zł.

Rywale są zwykle podobnej wielkości

Firma, która składa ofertę w krajowym przetargu, rywalizuje głównie z mikro-, małymi i średnimi przedsiębiorstwami (MŚP). Z 677 tys. ofert złożonych w tych przetargach 597 tys., czyli 88%, pochodziło od MŚP. W trzech na cztery przetargi nie złożyła oferty żadna firma spoza tej grupy. W robotach budowlanych MŚP złożyły 95% ofert, a w 85% przetargów były jedynymi oferentami.

Tryb podstawowy służy do zamówień poniżej progów unijnych, więc kontrakty są zwykle niewielkie: połowa umów z badanych przetargów była warta mniej niż 100 tys. zł. Ofertę może w nim złożyć każdy zainteresowany wykonawca (art. 275 Prawa zamówień publicznych, dalej Pzp).

Spośród 14 największych branż najsłabiej małe firmy wypadają przy lekach i sprzęcie medycznym (27% zamówień) oraz przy paliwach i energii (33%). W przetargach na leki i sprzęt medyczny 64% zamówień dostało tylko jedną ofertę, a dziesięciu najczęściej wybieranych dostawców wygrało prawie co czwarte zamówienie (24%). W budowlance 43,5 tys. zamówień podzieliło między siebie 12,5 tys. firm, a dziesięć najczęściej wygrywających zebrało 2,8% tych zamówień.

Pierwsza wygrana

Co piąta firma, która wygrała przetarg w badanym roku, zrobiła to pierwszy raz od 2021 r., kiedy zaczęło obowiązywać obecne Pzp. Spośród 36,8 tys. zwycięzców, których da się rozpoznać po numerze NIP, takich debiutantów było prawie 8 tys. (22%). Ponad połowa z nich to jednoosobowe działalności gospodarcze.

Debiutanci rzadko są świeżo założonymi firmami. Trzy czwarte z nich działało w dniu podpisania umowy dłużej niż trzy lata, a prawie połowa ponad dziesięć. Firmy młodsze niż trzy lata wygrały łącznie 6,5% zamówień (12,8 tys.), a młodsze niż rok 1,8% (3,5 tys.). Jedną z przyczyn mogą być warunki udziału w przetargu. Zamawiający może wymagać między innymi doświadczenia (art. 116 ust. 1 Pzp), ale warunki musi określić proporcjonalnie do przedmiotu zamówienia (art. 112 ust. 1). O starcie bez własnych referencji piszemy w osobnym poradniku.

Gdy zamówienie jest za duże

Firmie, której brakuje ludzi, sprzętu albo doświadczenia, ustawa pozwala startować na kilka sposobów. Zamawiający może podzielić zamówienie na części i wskazuje wtedy, czy ofertę można złożyć na jedną, kilka czy wszystkie. Jeśli go nie dzieli, musi podać powody w dokumentach zamówienia (art. 91 ust. 1 i 2 Pzp). Co czwarte ogłoszenie o wyniku dotyczyło przetargu z częściami, a pochodzi z nich 61% umów w naszym zestawieniu.

Firmy mogą też wystartować razem jako konsorcjum (art. 58 Pzp). Robią to rzadko: wspólnie ubiegający się wykonawcy wygrali 3,5% zamówień, czyli jedno na 28, najczęściej w usługach (5,7%). Można wreszcie oprzeć się na zasobach innej firmy, podmiotu udostępniającego zasoby, na przykład na jej doświadczeniu, ludziach albo sytuacji finansowej (art. 118 ust. 1). Gdy chodzi o doświadczenie lub kwalifikacje, ta firma musi sama wykonać roboty lub usługi, do których są potrzebne (art. 118 ust. 2). Praktyczne wskazówki na start zebraliśmy w poradniku o przetargach dla małych firm.

Zastrzeżenia

Wielkość zwycięzcy wpisuje do ogłoszenia zamawiający, a my nie sprawdzaliśmy jej w rejestrach. Przy 35% zamówień tego pola brak. Część tych zwycięzców to duże firmy, część mniejsze, więc 53% to wartość minimalna. Gdy pole jest puste, ale wszystkie oferty złożyły MŚP, zwycięzca też musiał do nich należeć. Licząc w ten sposób, MŚP (razem ze średnimi firmami) wygrały ok. 82% zamówień, a przy kolejnych 7% nie da się tego ustalić. Liczba ofert od MŚP także bywa wpisana z błędem: w zamówieniach wygranych przez kilkanaście sprawdzonych przez nas dużych firm, między innymi hurtowni medycznych i farmaceutycznych, 12% ogłoszeń podaje, że wszystkie oferty złożyły MŚP.

W 60% zamówień wygranych przez jednoosobowe działalności rejestr podaje datę powstania firmy z przełomu 2011 i 2012 r., a daty sprzed połowy 2011 r. prawie się nie zdarzają (0,7%). Dlatego nie podajemy typowego wieku zwycięzców. Nie wpływa to na odsetki firm młodszych niż trzy lata, ale przekształcenie firmy, na przykład w spółkę, może ją w rejestrze odmłodzić. Debiutantów liczymy od 2021 r. i tylko w przetargach krajowych, więc firma, która wygrywała wcześniej albo w przetargach unijnych, też może być tu debiutantem.

Jak liczyliśmy

Źródłem są ogłoszenia o wyniku postępowania z Biuletynu Zamówień Publicznych opublikowane od 1 września 2025 do 31 sierpnia 2026 r., dotyczące przetargów w trybie podstawowym, bez duplikatów. Jednostką jest część zamówienia zakończona umową: przetarg podzielony na części liczymy tyle razy, ile ma części, a część opublikowaną w dwóch ogłoszeniach liczymy raz. Wyszło 208 419 zamówień. Wielkość zwycięzcy i liczbę ofert od MŚP bierzemy z pól ogłoszenia o wyniku, które przewiduje rozporządzenie w sprawie ogłoszeń w BZP (Dz.U. 2020 poz. 2439). Oferty liczymy we wszystkich częściach z podaną liczbą ofert, także unieważnionych: 676 892 oferty w 225 793 częściach. Zwycięzcę rozpoznajemy po NIP, a gdy ogłoszenie podaje REGON, zamieniamy go na NIP według rejestru REGON. Z tego rejestru i z CEIDG pochodzą rodzaj podmiotu i data powstania (znamy ją dla 95% zamówień); wiek liczymy do dnia zawarcia umowy. Debiutant nie ma wcześniejszej części z umową w ogłoszeniach o wyniku z BZP od stycznia 2021 r. Typowa umowa to mediana, a wartości umów liczymy w złotych, bez kwot powyżej 1 mld zł. Branżę wyznacza pierwszy kod CPV zamówienia. Definicje mikro- i małego przedsiębiorcy podajemy według art. 7 ust. 1 Prawa przedsiębiorców (Dz.U. 2025 poz. 1480), a przepisy Pzp według tekstu jednolitego (Dz.U. 2026 poz. 793). Stan danych: 25 września 2026 r.